AB Yapay Zekâ Yasası (AI Act), yapay zekâ sistemlerini risk düzeyine göre düzenleyen ve 2 Ağustos 2026'dan beri genel olarak uygulanan Avrupa Birliği tüzüğüdür (Tüzük (AB) 2024/1689). Merkezi Türkiye'de olan bir şirkete de uygulanabilir: AB pazarına bir yapay zekâ sistemi sunuyorsanız ya da sisteminizin çıktısı AB'de kullanılıyorsa kapsama girersiniz. İlk iş, rolünüzü ve sisteminizin risk sınıfını belirlemektir.
Not
13 Ekim 2026 itibarıyla Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı metinlere dayanır; hukuki görüş değildir. Terimlerin Türkçe karşılıklarını biz seçtik.
Öne çıkanlar
- Yasa 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi. Yasaklar ve yapay zekâ okuryazarlığı 2 Şubat 2025'ten, genel amaçlı modellere ilişkin kurallar 2 Ağustos 2025'ten, kalan hükümlerin çoğu 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor (Avrupa Komisyonu (yeni sekmede açılır)).
- "AI Omnibus" olarak bilinen değişiklik 27 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Ek III'teki yüksek riskli sistemlerin kuralları 2 Aralık 2027'ye, ürünlere gömülü olanlarınki 2 Ağustos 2028'e kaydı (Madde 113 (yeni sekmede açılır)).
- Sohbet botlarında kişinin yapay zekâyla etkileştiğini bilmesi yükümlülüğü 2 Ağustos 2026'dan beri geçerli. Bu tarihten önce piyasaya sunulmuş içerik üreten sistemlerde makinece okunabilir işaretleme için son tarih 2 Aralık 2026 (Madde 111 (yeni sekmede açılır)).
- Okuryazarlık yükümlülüğü değişiklikten sonra da sağlayıcı ve uygulayıcılarda kaldı; belirli bir seviye şart koşulmuyor (Komisyon (yeni sekmede açılır)).
- KOBİ'lerde para cezasının üst sınırı, Yasa'daki sabit tutar ile ciro yüzdesinden düşük olanıdır (Madde 99 (yeni sekmede açılır)).
Yasa bir Türk şirketine ne zaman uygulanır?
Yasa, şirketin nerede kurulduğuna değil, sistemin AB pazarına sunulmasına ve çıktısının AB'de kullanılmasına bakar. Madde 2'nin birinci fıkrasında Türk şirketlerini en çok ilgilendiren iki bent şunlardır (Madde 2 (yeni sekmede açılır)):
- AB'de bir yapay zekâ sistemini piyasaya süren ya da hizmete sunan sağlayıcılar, AB'de ya da üçüncü bir ülkede kurulu olmalarından bağımsız olarak.
- Üçüncü bir ülkede kurulu sağlayıcılar ve uygulayıcılar, sistemin ürettiği çıktı AB'de kullanılıyorsa.
İki rol tanımı her şeyi belirler (Madde 3 (yeni sekmede açılır)):
- Sağlayıcı (provider): Bir yapay zekâ sistemini geliştiren ya da geliştirtip kendi adı veya markasıyla, ücretli ya da ücretsiz piyasaya süren kişi ya da kuruluş.
- Uygulayıcı (deployer): Bir yapay zekâ sistemini kendi yetkisi altında kullanan kişi ya da kuruluş. Tamamen kişisel ve mesleki olmayan kullanım kapsam dışıdır.
Aşağıdaki eşleştirme bir başlangıç noktasıdır. Somut durumda rolünüzü sözleşmeler ve sistemin gerçek kullanımı belirler.
| Senaryo | Muhtemel rol | Neden |
|---|---|---|
| AB'deki müşterilere sattığınız, içinde dil modeli olan bir yazılım | Sağlayıcı | Sistemi kendi markanızla AB pazarına sunuyorsunuz |
| AB'deki bir müşteri için geliştirdiğiniz, onun markasıyla çalışan asistan | Çoğu zaman müşteri sağlayıcı | Sağlayıcı, sistemi geliştirtip kendi adıyla sunan taraftır |
| Türkiye'deki ekibinizin AB'deki adayları ön elemesi | Uygulayıcı | Çıktı AB'deki kişiler hakkında kullanılıyor; işe alım yüksek riskli alan |
| Yalnızca Türkiye'de, kendi işinizde kullandığınız bir araç | Çoğu zaman kapsam dışı | Ne AB pazarı ne de AB'de kullanılan bir çıktı var |
| AB'li bir alıcıya sattığınız, yapay zekâ özellikli bir makine | Ürün üreticisi | Ürünle birlikte kendi adınızla sunulan sistem |
13 Ekim 2026 itibarıyla takvim
Omnibus değişikliği, yüksek riskli sistemlere ilişkin tarihleri erteledi. Aşağıdaki tablo, Komisyon'un yayımladığı 27 Temmuz 2026 tarihli birleştirilmiş metne göredir (Madde 113 (yeni sekmede açılır)).
| Tarih | Ne uygulanıyor? |
|---|---|
| 1 Ağustos 2024 | Yasa yürürlüğe girdi |
| 2 Şubat 2025 | Yasaklı uygulamalar ve yapay zekâ okuryazarlığı |
| 2 Ağustos 2025 | Genel amaçlı modeller, yönetişim ve ceza hükümleri |
| 27 Temmuz 2026 | Omnibus değişikliği yürürlüğe girdi |
| 2 Ağustos 2026 | Genel uygulama; şeffaflık kuralları; ulusal otoritelerin denetimi |
| 2 Aralık 2026 | Omnibus ile eklenen yasak; eski sistemlerde içerik işaretleme için son tarih |
| 2 Aralık 2027 | Ek III'teki yüksek riskli sistemler |
| 2 Ağustos 2028 | Ürünlere gömülü yüksek riskli sistemler (Ek I) |
Komisyon'a göre Omnibus ile eklenen yasak, rıza dışı cinsel içerik ve çocuk istismarı materyali üreten yapay zekâ uygulamalarına ilişkindir (Avrupa Komisyonu (yeni sekmede açılır)).
Risk düzeyleri ve KOBİ'lerin tipik durumu
Yasa sistemleri dört düzeyde ele alır. Bir KOBİ'nin kullandığı ya da sattığı sistemlerin çoğu şeffaflık ya da asgari risk düzeyine düşer; yine de her sistemi tek tek sınıflandırmak gerekir.
- Kabul edilemez risk: Yasaktır. Komisyon'a göre dokuz uygulama yasak; sosyal puanlama ile iş yerinde ve eğitimde duygu tanıma bunlar arasında.
- Yüksek risk: Ek III'te sayılan alanlar. KOBİ'ler için en sık rastlananlar işe alım ve aday seçimi ile gerçek kişilerin kredi değerliliğinin ölçülmesidir (Ek III (yeni sekmede açılır)). Risk yönetimi, veri kalitesi, kayıt, dokümantasyon ve insan gözetimi gerekir.
- Şeffaflık riski: Sohbet botları, yapay olarak üretilen içerik ve gerçeğe benzeyen sahte görüntü, ses ya da videolar (deepfake).
- Asgari risk: Spam filtreleri ve yapay zekâ destekli oyunlar gibi; özel bir kural yoktur.
Sohbet botu ve üretilen içerik: şeffaflık kuralları
Şeffaflık kuralları 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanır ve AB'ye dönük çoğu KOBİ ürününü doğrudan ilgilendirir. Madde 50 yükümlülükleri role göre ayırır (Madde 50 (yeni sekmede açılır)):
- Sağlayıcı, insanlarla konuşan sistemlerde: Kişi, yapay zekâyla etkileştiğini bilecek şekilde bilgilendirilir. Makul ve dikkatli bir kişi için bu zaten açıksa gerekmez.
- Sağlayıcı, içerik üreten sistemlerde: Ses, görsel, video ve metin çıktıları makinece okunabilir biçimde işaretlenir ve yapay olarak üretildiği tespit edilebilir olur. Standart düzenleme gibi yardımcı işlevler bunun dışındadır.
- Uygulayıcı, deepfake ve kamuya dönük metinlerde: Gerçeğe benzeyen sahte içerik açıklanır. Kamuoyunu bilgilendirmek için yayımlanan yapay metin de açıklanır; ancak metin insan incelemesinden geçmiş ve editoryal sorumluluğu biri üstlenmişse bu yükümlülük doğmaz.
- Zamanlama: Bilgi en geç ilk etkileşimde, açık ve ayırt edilebilir biçimde verilir.
Türkiye'de de benzer bir beklenti var. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun üretken yapay zekâ rehberi, sohbet botlarıyla etkileşen kişilerin bir yapay zekâ sistemiyle iletişim kurduğunu açıkça bilmesinin önemine dikkat çeker. Rehberin işletmeye ne söylediğini üretken yapay zekâ ve KVKK yazısında özetledik.
Yapay zekâ okuryazarlığı: herkese dokunan yükümlülük
Okuryazarlık yükümlülüğü, Yasa'nın sağlayıcı ve uygulayıcıların neredeyse tamamına uygulanan hükmüdür. Değişiklikten sonraki metne göre sağlayıcı ve uygulayıcılar, personelinin ve sistemleri kendi adlarına işleten kişilerin yapay zekâ okuryazarlığını desteklemek için önlem alır (Madde 4 (yeni sekmede açılır)).
Önlemler kişilerin teknik bilgisi, deneyimi ve eğitimiyle sistemin kullanıldığı bağlama göre belirlenir. Metin, belirli bir kişide belirli bir seviyeyi garanti etmeyi şart koşmuyor. Komisyon ve üye devletler özellikle KOBİ'lere destek olacak, Komisyon da uygulama örnekleri yayımlayacak. Ulusal piyasa gözetim otoriteleri bu hükmü 2 Ağustos 2026'dan beri denetliyor.
Pratikte bu, rol bazlı kısa bir eğitim ve yazılı bir kullanım kuralı demektir. Kuralı yazmaya yapay zekâ kullanım politikası şablonumuzla başlayabilirsiniz.
Sisteminiz yüksek riskliyse
Ek III kuralları 2 Aralık 2027'den itibaren uygulanacak. O tarihten önce piyasaya sunulmuş sistemlere ise ancak tasarımlarında önemli bir değişiklik yapılırsa uygulanır (Madde 111 (yeni sekmede açılır)).
Türk bir şirket için iki yükümlülük öne çıkar:
- Sağlayıcıysanız: AB dışında kurulu sağlayıcı, sistemini AB pazarına sunmadan önce AB'de yerleşik bir yetkili temsilciyi yazılı yetkiyle atar (Madde 22).
- Uygulayıcıysanız: Sistemi kullanım talimatına uygun işletirsiniz. İnsan gözetimini gerekli yetkinlik ve yetkiye sahip kişilere verirsiniz. Kontrolünüzdeki otomatik kayıtları, başka bir mevzuat aksini öngörmedikçe en az altı ay saklarsınız. İş yerinde kullanmadan önce çalışan temsilcilerini ve etkilenecek çalışanları bilgilendirirsiniz. Sistem kişiler hakkında karar veriyor ya da karara yardım ediyorsa o kişileri bilgilendirirsiniz (Madde 26 (yeni sekmede açılır)).
Yaptırımlar
Ceza üst sınırları sabit bir tutar ile küresel yıllık cironun yüzdesi olarak iki biçimde yazılmıştır (Madde 99 (yeni sekmede açılır)):
- Yasaklı uygulamalar: cironun yüzde 7'sine kadar.
- Sağlayıcı, uygulayıcı ve şeffaflık yükümlülüklerinin çoğu: yüzde 3'e kadar.
- Otoritelere yanlış ya da eksik bilgi vermek: yüzde 1'e kadar.
Büyük şirketlerde iki sınırdan yüksek olanı, KOBİ ve girişimlerde düşük olanı esas alınır. Omnibus, küçük orta ölçekli şirketler (small mid-cap) için de son iki kalemde düşük olanı esas alan bir hüküm ekledi.
İhracatçı için kontrol listesi
Aşağıdaki sıra, AB'ye ürün ya da hizmet satan bir KOBİ'nin ilk turda yapabileceği işleri gösterir:
- Ürünlerinizdeki ve iç süreçlerinizdeki yapay zekâ bileşenlerini listeleyin: hangi model, hangi sağlayıcı, hangi işte.
- Her biri için AB bağlantısını yazın: AB'de satılıyor mu, çıktısı AB'deki kişiler hakkında kullanılıyor mu?
- Rolünüzü belirleyin: sağlayıcı, uygulayıcı, ithalatçı, distribütör ya da ürün üreticisi.
- Risk düzeyini belirleyin. İşe alım, kredi ve eğitim gibi Ek III alanlarına özellikle bakın.
- Sohbet arayüzlerine yapay zekâ bilgilendirmesini ekleyin; içerik üreten özelliklerde işaretleme planı yapın.
- Okuryazarlık için rol bazlı kısa bir eğitim ve yazılı kullanım kuralı hazırlayın; yaptığınızı kayıt altına alın.
- AB'li müşterilerle sözleşmelerde rolleri, kayıt saklamayı ve olay bildirimini yazın.
- Kişisel veri işleniyorsa KVKK'yı ve gerekiyorsa AB'nin veri koruma kurallarını ayrıca değerlendirin. Yasa, AB'nin kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallarını etkilemez (Madde 2/7).
Yazılım tarafında güvenlik ve veri koruma gereksinimlerini KVKK uyumlu yazılım rehberimizde topladık. Yapay zekâ özelliği taşıyan bir web ürünü sunuyorsanız web sitesi güvenliği kontrolleri de bu listenin parçasıdır.
Bizim deneyimimiz
Yapay zekâ ajanı projelerinde ajanın erişebileceği sistemleri ve her birindeki yetki sınırını tasarımın parçası olarak belirliyoruz. Yanıtların hangi belgeye dayandığını kullanıcıya gösteriyor; konuşmaların, başvurulan kaynakların ve kullanım maliyetinin izini tutuyoruz. Veri akışlarının KVKK gözüyle incelenmesi ve bir kullanım yönergesi de teslim ettiklerimiz arasında.
Bu alışkanlıklar Yasa'nın kayıt, şeffaflık ve insan gözetimi beklentileriyle örtüşür; ama tek başına uyum anlamına gelmez. Teknoloji danışmanlığında bir çözümü değerlendirirken hatanın maliyetini ve insan denetiminin nerede şart olduğunu ayrıca tartışıyoruz. Rol ve risk sınıfı kararı ise hukuk danışmanınızla birlikte verilmelidir.
Sık sorulan sorular
AB'de şirketimiz yok; Yasa yine de bize uygulanır mı?
Uygulanabilir. Madde 2, AB'de sistem sunan sağlayıcıları kuruldukları ülkeden bağımsız olarak kapsar. Üçüncü ülkedeki sağlayıcı ve uygulayıcıları da sistemin çıktısı AB'de kullanılıyorsa kapsar. Belirleyici olan şirketin adresi değil, AB pazarı ve AB'de kullanılan çıktıdır.
Ürünümüzde hazır bir dil modelini API ile kullanıyoruz. Sağlayıcı biz miyiz?
Model sağlayıcısının genel amaçlı modellere ilişkin yükümlülükleri ayrıdır. Siz o modeli kendi ürününüze yerleştirip ürünü kendi markanızla AB'de sunuyorsanız, ortaya çıkan yapay zekâ sisteminin sağlayıcısı olarak değerlendirilebilirsiniz. Tanım, sistemi geliştiren ya da geliştirtip kendi adıyla sunan kişiyi sağlayıcı sayar.
Yapay zekâ okuryazarlığı için sertifika gerekiyor mu?
Komisyon'un açıklamasına göre belirli bir okuryazarlık seviyesi zorunlu değildir; sertifikadan söz edilmez. Personelinizin rolüne uygun önlemleri aldığınızı gösterebilmeniz önemlidir. Eğitim içeriğini, katılımı ve kullanım kurallarını yazılı tutun.
KVKK'ya uyumluysak AB Yasası'na da uyumlu sayılır mıyız?
Hayır. KVKK kişisel verinin işlenmesini, AB Yasası ise yapay zekâ sisteminin kendisini düzenler. Biri diğerinin yerine geçmez; aynı sistem için ikisini de ayrı ayrı değerlendirmeniz gerekir.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu, "AI Act – Regulatory framework on AI", son güncelleme 3 Ağustos 2026. digital-strategy.ec.europa.eu (yeni sekmede açılır)
- Avrupa Komisyonu, AI Act Service Desk, 27 Temmuz 2026 tarihli birleştirilmiş metin: Madde 2 (yeni sekmede açılır), Madde 3 (yeni sekmede açılır), Madde 4 (yeni sekmede açılır), Madde 22 (yeni sekmede açılır), Madde 26 (yeni sekmede açılır), Madde 50 (yeni sekmede açılır), Madde 99 (yeni sekmede açılır), Madde 111 (yeni sekmede açılır), Madde 113 (yeni sekmede açılır), Ek III (yeni sekmede açılır).
- Avrupa Komisyonu, "AI talent, skills and literacy", son güncelleme 13 Ekim 2026. digital-strategy.ec.europa.eu (yeni sekmede açılır)
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, "Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)", 24 Kasım 2025. kvkk.gov.tr (yeni sekmede açılır)




