Banka mutabakatı otomasyonu, banka ekstresindeki her hareketi muhasebedeki cari hesap, fatura ya da masraf kaydıyla yazılım kurallarına göre eşleştirmek ve eşleşmeyen hareketleri bir kişinin önüne düşürmektir. Ekstre bankadan dosya, servis ya da açık bankacılık üzerinden alınır. Tutar, tarih, gönderen IBAN'ı ve açıklama birlikte okunur. Hedef her kalemi otomatik kapatmak değil, elle bakılacak kalemi azaltmaktır.
Öne çıkanlar
- Banka mutabakatı kendi kayıtlarınızı bankayla, cari hesap mutabakatı ise karşı firmanın kayıtlarıyla karşılaştırır. İkisi de otomatikleştirilebilir, ama ayrı akışlardır.
- Ekstreyi PDF'ten okumak son seçenektir. Bankanın kurumsal ekstre servisi, MT940 ya da camt.053 gibi yapılandırılmış dosyalar ve açık bankacılık daha sağlam yollardır.
- Hesap bilgisi hizmeti 6493 sayılı Kanun'da tanımlı bir ödeme hizmetidir. TCMB'ye göre açık bankacılık ekosistemi 17 Mart 2026 itibarıyla 16,4 milyon kullanıcıya ulaştı.
- Eşleştirme kuralları kesinden olasıya sıralanır. Yalnız kesin eşleşmeler otomatik kaydedilir; olası eşleşmeler öneri olarak bir kişiye gider.
- FAST 7/24 çalıştığı için gece ve hafta sonu gelen ödemeler de ekstreye düşer; kayıt tarihinin kuralı baştan belirlenmelidir.
Banka mutabakatı ile cari hesap mutabakatı arasındaki fark
Banka mutabakatı, muhasebedeki banka hesabının hareketlerinin banka ekstresiyle tutup tutmadığına bakar. Asıl emek, her banka hareketini doğru cari hesaba, faturaya ya da gider hesabına bağlamaktadır. Gelen havale hangi müşterinin hangi faturasını kapatıyor? Giden ödeme hangi tedarikçiye?
Cari hesap mutabakatı ise iki firmanın birbirleri hakkındaki bakiyelerini karşılaştırır. Dönem sonunda müşteri ve tedarikçilere bakiye bildirilir; onlar "mutabıkız" ya da "değiliz" diye cevap verir. Farkın nedeni çoğu zaman bir tarafta kaydı olmayan bir fatura, ödeme ya da iadedir.
İki iş birbirini besler: banka hareketleri doğru carilere bağlanmadan cari mutabakat güvenilir olmaz. Tahsilat eşleştirme, departman departman süreç otomasyonu örnekleri rehberimizde finans ekipleri için saydığımız senaryolardan biri; aşağıdaki adımlar o senaryonun ayrıntısı.
Ekstreyi almanın yolları
Ekstreyi nasıl aldığınız, sonraki her adımın kalitesini belirler. Aşağıdaki tablo seçenekleri ve her birinin dikkat isteyen yanını gösteriyor.
| Yol | Biçim | Avantajı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| İnternet şubesinden indirme | Excel, CSV ya da PDF | Hemen başlanır | Biçim bankadan bankaya değişir; PDF'ten okumak hataya açıktır |
| Bankanın kurumsal ekstre servisi | Web servisi ya da düzenli dosya | Düzenli ve otomatik | Bankayla ayrı başvuru ve sözleşme gerekebilir |
| Yapılandırılmış ekstre dosyası | SWIFT MT940 ya da ISO 20022 camt.053 | Alanlar standarttır | Bankanın hangi alanları doldurduğu değişebilir |
| Açık bankacılık | Yetkili sağlayıcının servisi | Birden fazla bankayı tek yerden okur | Sağlayıcı yetkili olmalı; verdiğiniz onayın kapsamını izleyin |
| Ekran robotu (RPA) | İnternet şubesi ekranı | Başka yol yoksa | SMS ya da mobil onay ve ekran değişikliği robotu durdurur |
Yapılandırılmış dosyalar. camt.053, ISO 20022 standardında gün sonu hesap ekstresi mesajıdır. ING'in biçim açıklamasına göre bu mesajdaki serbest açıklama alanı (Ustrd), ödemeyi kapattığı fatura gibi kalemlerle eşleştirmeye yardım etmek için vardır ve en fazla 140 karakter alır (ING, camt.053 biçim açıklaması, 19 Mart 2025 (yeni sekmede açılır)). Bankanızın hangi biçimi ve hangi alanları sunduğunu kurumsal bankacılık biriminize sorun.
Açık bankacılık. 6493 sayılı Kanun'a 2019'da eklenen hesap bilgisi hizmeti, kullanıcının onayıyla bir veya daha fazla ödeme hesabının bilgisinin çevrim içi platformlarda bir arada sunulmasıdır (m. 12/1-g). Kanun, ödeme hizmeti sunabilecek kuruluşları sayar: bankalar, elektronik para kuruluşları, ödeme kuruluşları ve PTT. Bunların dışındakiler ödeme hizmeti sunamaz (m. 13) (6493 sayılı Kanun (yeni sekmede açılır)). TCMB yönetmeliğine göre de hesap bilgisi hizmeti sağlayıcısı yalnız müşterinin onay verdiği hizmetleri sunabilir (Yönetmelik, m. 61 (yeni sekmede açılır)).
TCMB'nin 17 Mart 2026 tarihli duyurusuna göre ekosistem 16,4 milyon kullanıcıya, günlük ortalama 12,3 milyon işleme ve 53 katılımcıya ulaştı. Duyuruda, altyapının 2.0.0 sürümüyle hesap bilgisi hizmetlerinin kapsamının genişletildiği de belirtiliyor (TCMB, Duyuru 2026-13 (yeni sekmede açılır)).
Ekran robotu. İnternet şubesinden ekstre indiren bir robot, başka yol yoksa geçici bir çözüm olabilir. Neden kırılgan olduğunu RPA nedir yazımızda anlattık.
Açıklama alanını okumak
Eşleştirmenin en zor kısmı açıklama alanıdır, çünkü orada gönderen ne yazdıysa o vardır. Aynı müşteri bir ay fatura numarasını yazar, ertesi ay yalnız şirket adını.
Açıklamayı kurallara hazırlamak için şu sırayı izleyin:
- Harfleri tek biçime getirin. Türkçede "I/ı" ve "İ/i" ayrı harflerdir. Büyük-küçük harf dönüşümü Türkçe kurallarla yapılmazsa "İSTANBUL" ile "istanbul" aynı kelime sayılmaz.
- Unvan eklerini ve noktalamayı sadeleştirin. "A.Ş.", "LTD. ŞTİ.", "SAN. VE TİC." gibi ekler eşleşmeyi bozmamalı.
- Aranan kalıpları çıkarın. Fatura numarası, sipariş numarası, abonelik ya da sözleşme numarası ve IBAN. e-Fatura numarasının sabit bir yapısı vardır; bu yapıyı e-Fatura XML okuma yazımızda anlatıyoruz.
- Bankanın eklediği sabit ifadeleri ayırın. İşlem türü, kanal (FAST, EFT, havale) ya da POS gün sonu gibi ifadeler gönderen bilgisiyle karışmamalı.
- Öğrenilen kalıpları tabloya yazın. "Bu açıklama kalıbı ve bu IBAN, şu cari hesaba aittir" gibi. Biri bir hareketi elle eşleştirdiğinde yazılım bunu kural olarak kaydetmeyi önersin.
Eşleştirme kuralları: kesinden olasıya
Kurallar sırayla çalışır; bir hareket ilk tuttuğu kuralda kalır. İlk iki kademe otomatik kaydedilebilir. Sonrakiler öneri olarak bir kişinin onayına gider.
- Referans ve tutar birebir. Açıklamadaki fatura ya da sipariş numarası açık bir kalemle eşleşiyor ve tutar aynıysa eşleşme kesindir.
- IBAN ve tek açık kalem. Gönderen IBAN'ı bir cari kartında kayıtlı ve o carinin aynı tutarda tek açık kalemi varsa.
- Bir ödeme, birden fazla fatura. Müşteri birkaç faturayı tek ödemede kapatmış olabilir. Açık kalemlerin toplamı ödemeyi veriyorsa öneri üretin. Birden fazla kombinasyon tutuyorsa seçimi kişiye bırakın.
- Kısmi ödeme ve küçük fark. Tutar açık kalemden azsa kısmi tahsilat önerin. Kur ya da yuvarlama farkı için sizin belirlediğiniz bir tolerans kullanın.
- Tekrar eden hareketler. Kira, maaş, kredi taksiti ve banka masrafı gibi her dönem aynı karşı taraf ve açıklamayla gelen hareketler için sabit kurallar yazın.
- POS ve pazar yeri ödemeleri. Bu tahsilatlar çoğu zaman kesintiler düşülmüş net tutarla ve toplu gelir. Brüt satışı, kesintiyi ve net ödemeyi ayrı satırlarda eşleyin. Pazar yeri hakedişleri için pazar yeri siparişlerini muhasebeye aktarma yazısına bakın.
İpucu
Her otomatik eşleşmenin yanına hangi kuralla yapıldığını yazın. Yanlış bir eşleşme fark edildiğinde sorunun kuralda mı, veride mi olduğu buradan anlaşılır.
Eşleşmeyen kayıt kuyruğu
Hiçbir kurala takılmayan hareket bir kuyruğa düşer. Kuyruk iyi tasarlanmazsa otomasyon, elle yapılan işi yalnız başka bir ekrana taşımış olur.
Kuyruk ekranında şunlar bulunmalı:
- Hareketin kendisi: tarih, tutar, gönderen, açıklama ve kanal
- Sistemin en olası iki üç önerisi ve her birinin neden önerildiği
- Eşleşmeme nedeni: "cari bulunamadı", "tutar tutmuyor", "birden fazla aday"
- Tek tıkla eşleştirme ve bu eşleştirmeyi kural olarak kaydetme seçeneği
- Kimin, ne zaman eşleştirdiği
- Hareketin kuyrukta ne zamandır beklediği
Tarih kuralını da baştan yazın. FAST, TCMB'nin 7/24 çalışan anlık ödeme sistemidir ve 8 Ocak 2021'de işletime alındı (TCMB, FAST (yeni sekmede açılır)). Gece ya da hafta sonu gelen bir ödemenin muhasebe kaydına işlem tarihiyle mi, valörüyle mi gireceğine karar verin ve bunu bütün bankalar için aynı uygulayın.
Cari hesap mutabakatını otomatikleştirmek
Dönem sonu cari mutabakatı çoğu şirkette e-posta, Excel ve telefonla yürür. Yazılım şu adımları üstlenebilir:
- Mutabakat dönemini ve kapsama girecek carileri seçin; örneğin bakiyesi olan ya da dönem içinde hareket gören cariler.
- Her cari için bakiye ve hareket dökümünü otomatik hazırlayın.
- Döküm, cariye cevap verebileceği bir bağlantıyla gitsin: "mutabıkız" ya da "değiliz, bizdeki bakiye şu".
- Cevap vermeyenlere hatırlatma gönderin.
- Fark bildirenlerden döküm dosyası isteyin ve satır satır karşılaştırın: bizde olmayan fatura, onlarda olmayan ödeme, iade.
- Alış tarafındaki farkları gelen e-Fatura kayıtlarında arayın. Gelen faturaların XML'den okunuyor olması bu kontrolü hızlandırır.
- Cevapları ve karşılaştırmaları dönemiyle birlikte arşivleyin.
Kurulum adımları
Başlamadan önce şunlar hazır olmalı: cari kartlarda vergi numarası ve IBAN bilgisi, güncel bir hesap planı, her bankanın ekstresine erişim yolu ve muhasebede açık kalem takibi.
- Banka hesaplarını ve her biri için ekstre alma yolunu listeleyin.
- Son birkaç ayın ekstrelerinden örnek toplayın; açıklama alanlarında hangi kalıpların geçtiğini çıkarın.
- Cari kartlardaki IBAN ve vergi numaralarını tamamlayın. Eşleştirmenin kalitesi en çok bu veriye bağlıdır.
- Kuralları yukarıdaki kademelerle yazın ve her kuralı gerçek hareket örnekleriyle deneyin.
- Kuyruk ekranını ve yetkileri tasarlayın: kim eşleştirir, kim onaylar, kim kural ekler?
- Bir süre eski yöntemle birlikte çalıştırın ve iki sonucu karşılaştırın.
- Otomatik kaydı yalnız kesin kademeler için açın; önerileri bir süre daha onaya bağlı tutun.
- Kuyruğun büyüklüğünü ve elle düzeltilen eşleşmeleri izleyin, kuralları buna göre güncelleyin.
Emeği belirleyen başlıca etkenler; banka ve hesap sayısı, ekstre biçimlerinin çeşitliliği, açıklama alanlarının ne kadar düzensiz olduğu, muhasebe programının API'si ya da içe aktarma imkânı ve toplu ya da dövizli ödemelerin payıdır.
Hangi sürecin önce otomatikleştirileceğini henüz seçmediyseniz süreç önceliklendirme matrisi bu kararı vermenize yardım eder. Ödemenin öncesindeki adımlar için satın alma onay süreci yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- PDF ekstreyle başlamak. Bankanızın Excel, CSV ya da yapılandırılmış dosya seçeneği olup olmadığını önce sorun.
- Cari verisi eksikken kurallara güvenmek. IBAN ve vergi numarası eksik cari kartlar, kuralları tahmine çevirir.
- Olası eşleşmeleri onaysız kaydetmek. Yanlış kapatılan bir fatura, sonraki ay mutabakat farkı olarak geri döner.
- Aynı ekstrenin iki kez içeri alınmasını önlememek. Her hareket için bankanın işlem referansı ya da tarih, tutar ve açıklamadan oluşan bir anahtarla mükerrer kontrolü yapın.
- Kuyruğu sahipsiz bırakmak. Kuyruğa kimin, hangi sıklıkla bakacağı belli değilse eşleşmeyen kalemler birikir.
Bizim deneyimimiz
Kendi ürünümüz Kolay Sevkiyat'ta ön ödemeli bir cüzdan ile işlem ve hareket kayıtları bulunuyor. Bir bakiyenin hareket kayıtlarıyla açıklanabilmesi gerektiğini bu yüzden kendi ürünümüzden biliyoruz. Banka mutabakatı da aynı soruyu banka hesabı için sorar: bakiye, kayıtlı hareketlerle açıklanabiliyor mu?
Sistem entegrasyonları projelerinde sistemler arasındaki karşılıkları eşleme tablolarında tutuyoruz. Başarısız kayıt bir hata ekranına düşüyor, düzeltildikten sonra yeniden gönderilebiliyor. Süreç otomasyonu işlerinde de sistemin karar veremediği kayıtlar bir kişinin onaylayacağı istisna ekranına geliyor ve her kaydın hangi kuralla ya da kim tarafından işlendiği geçmişte görünüyor. Banka eşleştirmesindeki kuyruk, bu yaklaşımın finans ekibine uyarlanmış hâli.
Sık sorulan sorular
Muhasebe programımın banka entegrasyonu var; yine de ayrı bir akış gerekir mi?
Önce mevcut özelliği deneyin. Ayrı bir akış genellikle birden fazla banka, toplu ödemeler, pazar yeri hakedişleri ya da programın desteklemediği özel eşleştirme kuralları olduğunda anlam kazanır.
Açık bankacılığı kullanmak için ne gerekir?
Hesap bilgisi hizmeti bir ödeme hizmetidir; kanuna göre yalnız bankalar, ödeme kuruluşları, elektronik para kuruluşları ve PTT sunabilir. Hizmeti yetkili bir sağlayıcı üzerinden ve kendi onayınızla kullanırsınız. Kurumsal hesaplar için bankanızın sunduğu ekstre servislerini de ayrıca sorun.
PDF ekstre otomatik okunabilir mi?
Okunabilir, ama son seçenek olmalı. Tablo yapısı bankadan bankaya ve zamanla değişir; okunan tutarın doğruluğu ayrıca kontrol edilmelidir. Aynı bankanın Excel, CSV ya da yapılandırılmış dosya seçeneği varsa onu kullanın.
Hareketlerin ne kadarının otomatik eşleşmesini beklemeliyiz?
Bu, açıklama alanlarının düzenine, cari verisinin temizliğine ve toplu ödemelerin payına bağlıdır; ölçmeden söylenemez. Pilot öncesinde bugünkü durumu ölçün, kuralları devreye aldıkça kuyruğa düşen kalemlerin payını izleyin.
Kaynaklar
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Açık Bankacılık Hizmetlerinin Yeni Özelliklerine İlişkin Basın Duyurusu (2026-13) (yeni sekmede açılır). 17 Mart 2026.
- T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (yeni sekmede açılır). Resmî Gazete, 27 Haziran 2013; 12. maddenin (g) bendi 12 Kasım 2019 tarihli 7192 sayılı Kanun'la eklendi. 13 Ekim 2026'da erişildi.
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (yeni sekmede açılır). Resmî Gazete, 1 Aralık 2021, sayı 31676.
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. FAST Nedir? (yeni sekmede açılır). 13 Ekim 2026'da erişildi.
- ING. Format Description (CGI version) CAMT.053.001.02 (yeni sekmede açılır). 19 Mart 2025.




